Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrołęce.
Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrołęce.
Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrołęce.
Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrołęce.
Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrołęce.
Miejska Biblioteka Publiczna w Ostrołęce.
20.03.2015, godz. 18.15 Tematem spotkania będzie twórczość Tadeusza Konwickiego..
Description slide 8.

Mini słownik  A KURPSIE GADAJO…

Gwara kurpiowska swoim zasięgiem obejmuje Kurpiowszczyznę, region położony w Polsce północno-wschodniej. Historycznie łączy się z ciągiem gwar mazowieckich. Wykazuje także wiele wspólnych cech z gwarą mazurską. Charakteryzuje się jednak niepowtarzalnymi cechami związanymi z wymową, słownictwem oraz gramatyką.

Miłośnikom nie tylko języka, ale także kultury i obyczajów Kurpiów proponujemy mini słownik  A KURPSIE GADAJO… Wyboru słownictwa dokonano na podstawie Słownika Polszczyzny Kurpiowskiej autorstwa Władysława Niksy, dostępnego w Pracowni Zbiorów Regionalnych MBP w Ostrołęce oraz w Filiach Bibliotecznych.

Clipboard01

Tradycyjne domy kurpiowskie były drewniane, o dwuspadowych dachach pokrytych słomą, ze „śparogami” z krzyżem lub chorągiewką na szczycie. Okna, składające się z sześciu szybek, miały ornamentowe górne belki. Okiennice i drzwi malowano zwykle na niebiesko i zdobiono w kwiaty. Drzwi wejściowe, znajdujące się na froncie, prowadziły do sieni, za nią była komora, następnie duża izba, a w czwartym rogu – alkierz. Wnętrze dawnej chałupy było skromne. Podłoga była drewniana, a ściany bielone. Pod belkami wisiały kubki fajansowe, na ścianach przyklejano wycinanki z papieru, a pod sufitem znajdował się ozdobny kierc. Meble również były proste: łóżko rozsuwane, stół z pasyjką, ławy pod ścianami, skrzynia i zydle oraz szafka na talerze, miski i łyżki, powtykane w otwory łyżnika. Charakterystycznym wyposażeniem izby był także warsztat tkacki oraz motki lnu itp. wiszące pod stropem. Chałupy były ustawione szczytami do drogi.

Słówka opisujące tradycyjny dom kurpiowski.

Bartnictwo to dawna forma pszczelarstwa leśnego, polegająca na chowie pszczół w specjalnie w tym celu wydrążonych dziuplach drzew, zwanych barciami. Szczytowy rozkwit tego fachu w Puszczy Zielonej nastąpił  na przełomie  XVI i XVII w., a zanikł w wieku XIX.  Barcie lokowano przeważnie w starych dębach i sosnach. Zbieraniem miodu zajmowali się bartnicy. Zrzeszeni byli w bractwo bartne, na czele ze starostą bartnym i sędziami,  który czuwali nad przestrzeganiem prawa. Społeczność bartna wytworzyła liczne obrzędy i obyczaje, do których należy zaliczyć przede wszystkim święto miodobrania. Miód w dawnych czasach był bardzo pożądany i miał szerokie zastosowanie, nawet jako środek płatniczy.

Słówka związane z bartnictwem.

Strój kurpiowski, szyty z lnianych i wełnianych samodziałów, wykonywany był przez Kurpianki. Zachował się w formie żywej do dziś. Jest noszony w najważniejsze święta kościelne i podczas imprez folklorystycznych. Do podstawowych elementów stroju męskiego należy kapelusz tzw. grzybek, koszula ozdobiona faforkiem, jaka lub lejbik, sukmana, lniane portki oraz buty z cholewami. Damski natomiast stanowi czółko lub chustka na głowę, płócienna koszula, gorsecik zwany wystkiem,  mienista spódnica, fartuch, trzewiki, a uzupełnieniem stroju są korale z bursztynu.

Słówka opisujące strój kurpiowski: cz. 1. Męski;  cz. 2 Damski.

Wiosna od wieków związana była z odradzającą się po zimie przyrodą. Rozpoczynał się nowy rok w gospodarstwie. Okres wytężonych prac polowych, ogrodowych i hodowlanych następował po Świętach Wielkanocnych. Natomiast plony zbierano podczas sianokosów i żniw - latem oraz wykopek - jesienią. Po przygotowaniu ziemi na przyszły rok mieszkańcy Puszczy Zielonej zwalniali rytm pracy i odpoczywali po niej.

Słówka związane z cyklem prac polowych:  cz.1. Wiosna,   cz. 2. Lato,   cz. 3. Jesień.